Tadeusz Apolinary Wenda

Opracowanie: Jarosław Ziółkowski

 

 

 

Upamiętnienie:

- Szczyt mola węglowego: Nabrzeże inż. T. Wendy

- Basen II inż. Tadeusza Wendy

- Ul. Tadeusza Wendy

- Płyty upamiętniające:

+ przy wejściu do Dworca Morskiego

+ na budynku Biura Naczelnika Budowy Portu przy ul. Waszyngtona 37

- Pogłębiarka

- tzw. Krzyż Wendy (Krzyż Rybaków)

- Zespół Szkół Mechanicznych im. inż. Tadeusza Wendy w Gdyni

- Pensjonat „Wenda” przy ul. Przebendowskich 1 (Orłowo)

 

Ciekawe cytaty:

 

Należy wskazać na Gdynię, której urządzenia zostały zaplanowane jako jednolita całość i wykonane w niezmiernie krótkim czasie (w porównaniu z innymi portami) lat dziesięciu. Plan sytuacyjny wykazuje korzystne dla manewrowania statków położenie pirsów (wysuwających się szeroko i pod wielkim kątem) oraz korzystny podział zadań między poszczególne baseny, możliwy na skutek warunków, które port sam sobie stworzył.

(inż. A. Bolle: Hafenanlagen fuer Stueckgutumschlag, 1941)

 

à opracowanie opiniująca porty przeładowujące drobnicę wystawione przez dyrektora budownictwa portowego w Hamburgu A.Bolle w roku (!) 1941

 

Aby rozwiać wątpliwości, dla kogo ta laurka:

à Eugeniusz Kwiatkowski:

Z tym budowniczym Gdyni to przesada [w odniesieniu do mnie]. Ten tytuł należy się inż. Tadeuszowi Wendzie, projektantowi gdyńskiego portu. Ja, jeśli tak można ująć, starałem się przyspieszyć, zintensyfikować tempo rozwoju portu, miasta i naszej floty.

(Kurier Polski, 29-30 lipca 1972)

 

A czym była Gdynia dla Polaków, gdy wreszcie zrozumieli jej znaczenie:

Niemcy wciąż wołali i wołają (a świat trochę im wierzył i wciąż wierzy), że Polacy to naród nierządny, nietwórczy, niezdolny do pracy organicznej. Tymczasem Gdynia w dziesięć lat po powstaniu państwa polskiego rozrosła się z wioski rybackiej do największego na Bałtyku portu, prześcigając ruchem handlowym – tak, prześcigając! – Szczeciny, Sztokholmy, Leningrady; na południu Polski zaś powstawał w tempie amerykańskim Centralny Okręg Przemysłowy, ośrodek prawdziwej potęgi – dziś stłumiony przez Niemców.

(A. Fiedler, Dywizjon 303, Londyn 1942 – jeden z fragmentów wykreślnych przez cenzurę powojenną)

 

Zatem ad rem:

Inż. Tadeusz Apolinary Wenda

 – ur. 1863 Warszawa

– studia na wydziale mat-fiz. Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego

– 1890 ukończył prestiżowy Instytutu Komunikacji w Petersburgu

 

Po studiach budowniczy linii kolejowych, mostów i portów w Rosji à projektował i realizował inwestycje: port w Windawie (Ventspils), w Royen k. Rygi, przebudowa portu w Rewlu (Tallin).

 

Wybuch  I W.Ś. à listopad 1914 – przyjazd do Warszawy i oddanie się do dyspozycji władz miejskich à praca na rzecz instytucji samorządowych – jako opiekun Sekcji Pracy Komitetu Obrony m. Warszawy

(inne źródło: od 1915 w Warszawie jako honorowy opiekun robót publicznych)

 

Od 1918 – marca 1920 nieetatowy naczelnik wydziału w  Min. Robót Publicznych

(inne źródło: od grudnia 1918 w Dozorze Portów Żeglugi Śródlądowej w Przedsiębiorstwie Robót Publicznych)

 

(Już 1919 pierwotny rozkaz opracowania projektu portu w Gdańsku***)

 

06.05.1920 – powołanie inż. Tadeusza Wendy rozkazem Ministerstwa Spraw Wojskowych na stanowisko kierownika Wydziału Budowy Portów Sekcji Technicznej Departamentu do Spraw Morskich przy Ministerstwie Spraw Wojskowych (powołał go Szef Departamentu Spraw Morskich wiceadmirał Kazimierz Porębski) i powierzenie mu kierowania budową przyszłego portu

(inne źródło: marzec 1920 / kolejne źródło: od 1919  – oddelegowany do Departamentu Spraw Morskich Min. Spraw Wojskowych jako kierownik Sekcji Technicznej Wydziału Budowy Portów)

 

à w tym czasie przebywał już na wybrzeżu oddelegowany w celu określenia najdogodniejszego miejsca pod budowę à zamieszkał u rybaka Konkola à następnie u wójta Radtkego à później w wynajmowanych pokojach à od 1930  w mieszkaniu służbowym w budynku Biura Naczelnika Budowy Portu przy ul. Waszyngtona 37

 

1920 – Memoriał w sprawie możliwości rozwojowych Wybrzeża Polskiego i portu gdańskiego à Gdynia jako miejsce portu wojennego i rybackiego, w przyszłości też handlowego (faktycznie Oksywie, ale blisko znajdował się  przysiółek Na Piaskach łączący się z Gdynią, nadto stacja kolejowa w Gdyni skąd planowano pociągnąć nitkę do portu)

à uzasadnienie z 20.06.1920: 1. Brzeg naturalnie osłonięty przed sztormowymi falami przez Półwysep Helski 2. Duża głębokość morza przy brzegu pozwala szybko wybudować tam awanport i wytyczyć tor podejścia do portu 3. Dno w miejscu przewidzianym na redę dogodne do kotwiczenia 4. Niski brzeg umożliwia prowadzenie na nim prac budowlanych 5. Teren przyszłych robót ziemnych pokryty warstwą torfu, pod którą sprzyjające pracom budowlanym pokłady piasku i żwiru 6. Dobre zaopatrzenie w słodką wodę (Potok Chyloński) 7. Sąsiedztwo linii kolejowej (2 km od brzegu)

 

błyskawiczność działań: 20.06.1920 memoriał à 08.1920 – pierwsza wersja „minimum” planu budowy portu (tylko awanport) z możliwością rozbudowy à 09.1920 – konsultacje z Min. Robót Publicznych à 16.09.1920 – akceptacja przez wicemin. Spraw Wojsk. gen. Sosnkowskiego à koniec 1920 – dalekosiężna koncepcja (przedłożona Ministrowi Spraw Wojskowych w dniu 24.01.1921), która zakładała budowę głównie portu wewnętrznego: 4 baseny pn. dla MW, 7 basenów pd. handlowych i pd-wsch. port rybacki

 

od 1920 projektowanie portu w Gdyni i kierowanie jego budową –  jako naczelnik Biura Budowy Poru w Min. Przemysłu i Handlu à rano w biurze, popołudnia nadzór robót w terenie

 

29.05.1921 – początek budowy tymczasowego portu wojennego i schroniska dla rybaków

23.09.1922 –  ustawa sejmowa (raczej forma nacisku na władze WMG),

29.04.1923 – otwarcie portu (2 drewniane pomosty 550m i 150 m + falochron 170 m)

 

Ataki propagandy/prasy niemieckiej à m.in. że port na piaskach, więc budowle zostaną podmyte, a port zaniesiony przez piasek, że postój statków niebezpieczny ze względu na falę morską à postawienie inż. Wendy w stan oskarżenia à w 1931 eksperci ze Szwecji i Norwegii wydają bardzo pozytywną opinię.

 

od 1931 w Urzędzie Morskim w Gdyni jako naczelnik Wydziału III Techniczno-Budowlanego à do 1937 naczelne kierownictwo budowy

 

w 1933 podobno nie zaproszono go na otwarcie Portu Morskiego***)

 

1937 – emerytura w wieku 74 lat (wbrew jego woli), ale pozostaje doradcą ministerialnym w sprawach portu gdyńskiego

 

 

Okupacja w Warszawie à po wojnie zły stan zdrowia, więc mieszkając w Komorowie pod Warszawą służył jedynie doświadczeniem przy odbudowie i rozbudowie portów w Gdyni i Szczecinie.

 

Odznaczenia: m.in. Krzyż Oficerski 1928, Krzyż Komandorski Odrodzenia Polski 1937, duński order Danneborga, francuska Legia Honorowa.

 

1948 zmarł w Komorowie, pochowany na Powązkach.

 

 

 

Źródła:

Muzeum Miasta Gdyni

CMM w Gdańsku

Andrzej Bukowski: Gdynia. Sylwetki ludzi. Oświata i nauka. Literatura i kultura (1979)

Kazimierz Małkowski: Bedeker Gdyński (2001)

Maria Sołtysik: Gdynia, miasto dwudziestolecia międzywojennego, urbanistyka i architektura (1993)

*) Inż. Jerzy Wenda (syn): Inż. Tadeusz Wenda – projektant i realizator techniczny budowy portu w Gdyni (w: 50 lat miasta Gdyni; Gdańsk grudzień 1976)

**) Edward Obertyński: Gawędy o starej Gdyni (1987)

***) Inż. Jerzy Wenda (syn): Ojciec i Budowniczy portu w Gdyni (w: Rocznik Gdyński nr 10/1991)